Nou nou, Rob Jetten heeft AI gebruikt bij teksten op social media. De Volkskrant pakt uit. Het stuk toont echter precies niets aan. Het is niet meer dan ophef creëren. Sterker nog, dit is een rookgordijn om het onvermogen en gezichtsverlies te maskeren van een week eerder.
Hoezo? Omdat Alexander Klöpping met AI Report nog geen week ervoor aantoonde dat 29% van de opiniestukken in de Volkskrant geschreven zijn met AI en 47% zelfs gedeeltelijk als je die ook meetelt. Gevoelig, want de krant heeft de mond vol van AI-gebruik en hanteert allerlei regels.
Uit AI Report:
Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Klok schrikt van de cijfers. “We wisten dat het onmogelijk is om een waterdicht systeem te bouwen tegen AI, maar dat het blijkbaar op zo’n grote schaal wordt ingezet heeft ons verrast”, laat hij weten, “te meer omdat we elke auteur hebben gemaild dat de inzet van AI bij het schrijven van een ingezonden artikel niet is toegestaan, hooguit als spellingchecker.”
De krant zet detectiesoftware alleen in bij een vermoeden, en die software is volgens Klok “verre van feilloos, zowel bij negatieve als bij positieve uitslagen”. Voor de rest werkt de redactie op vertrouwen. “Als auteurs ontkennen dat AI is gebruikt, geloven we hen. We willen een open discussiepodium zijn, zo min mogelijk mensen uitsluiten, zoveel mogelijk nieuwe auteurs verwelkomen ook. Dat maakt ons kwetsbaar.”
Dus de krant is niet in staat zelf AI te herkennen. De ironie is, AI is tot op zekere hoogte wél in staat het te herkennen. Detectie-tools zijn niet onfeilbaar. Maar goed, een tool als Pangram geeft een sterke suggestie en is wetenschappelijk onderzocht en getest. De enige tot nu toe.
Wat vonden ze uit? Ongeveer 30% van de social media posts van Jetten lijkt samen met of door AI gemaakt te zijn. Minder dan wat er in de Volkskrant gedrukt wordt. En ze hadden er AI voor nodig. Ironisch.
Ik vraag me af: Wat dacht men bij de Volkskrant toen de spotlight op hen stond? Mijn vermoeden als ik het stuk lees: We gaan niet de hand in eigen boezem steken. Nee, we gaan binnen nog géén week anderen de maat nemen. Nergens de vraag of het überhaupt erg is dat er AI gebruikt is, want als het stuk goed is…is dat dan echt zo erg? Er stond eerder ook niet bij dat een spindokter, ghostwriter of collega aanpassingen had gedaan.
En passant presenteren ze de methode die 1 op 1 uit AI Report komt, als die van hunzelf. Geen credits, geen aanleiding. Het zal wel toeval zijn?
Suggestie is geen feit
Als je de aandacht wilt afleiden van jezelf, dan pak je blijkbaar een makkelijk slachtoffer zoals de premier. En je kijkt naar social media posts. Nou vooruit, voor de vorm kijk je naar nog 2 politici, wel zonder te vermelden hoeveel je daarvan hebt bekeken. Een sterk onderzoek had het wat breder en vollediger getrokken is mijn suggestie. Het is mogelijk dat meespeelt dat een meerderheid van de ‘tegenstanders’ van de doelgroep van de Volkskrant nogal anti-D66 is. En hier lekker op gaat. Of is dit te suggestief van mij? Denk het wel. Nee, ik weet het wel zeker.
Ik begin er echter wel mee te lijken op wat het artikel doet. Deze opmerking van mij dient namelijk niets anders dan ophef. Wat de journalisten uiteindelijk doen is een opiniestuk vermomd als feitelijk nieuws presenteren, zonder conclusie. Daar heb ik moeite mee.
Een paar voorbeelden:
“Maar deze empathische woorden zijn niet door Jetten zelf geschreven, en ook niet door een ander mens.”
Hier wordt geen bewijs voor geleverd. If anything, spreken de quotes van D66-woordvoerders het zelfs tegen. Vrij suggestief vind ik.
“Door berichten die met AI zijn gegenereerd te presenteren als eigen teksten zet premier Jetten zijn geloofwaardigheid op het spel”
Hier is geen enkel bewijs voor, terwijl het erg stellig is. Ook geen uitleg waarom dat dan zo is.
“Sinds jaar en dag worden speeches en teksten van politici geschreven door medewerkers. Toch is er volgens De Vreese een belangrijk verschil met AI-teksten. ‘Medewerkers zijn mensen, ze kennen emoties, ook die van de persoon voor wie ze schrijven. AI-modellen kunnen dat niet op dezelfde manier. Je kunt ze, als je er transparant over bent, best algemene berichten laten schrijven. Maar als het over het verwoorden van gevoelens gaat, ondermijnen ze door hun generieke werking eerder de boodschap.’”
Dus ghostwriters en social media medewerkers kennen politici door en door? En brengen ze echt die persoonlijke emotie altijd over? Zo kan ik ook claimen dat die juist altijd verwoorden wat de partij-agenda is en dat politici altijd slechts een poppetje zijn. Misschien ook wel waar?
Het lijkt erop dat Jetten en zijn partij op deze manier de zichtbaarheid van hun AI-gebruik hebben geprobeerd te verminderen. ‘Je wordt eigenlijk bedrogen op deze manier, dit is het omgekeerde van transparantie’, zegt hoogleraar Nederlands Marc van Oostendorp van de Radboud Universiteit. ‘Dit zie ik ook bij studenten’, stelt hoogleraar Verberne. ‘Die weten dat gedachtestreepjes veel voorkomen in AI-teksten en halen die dus weg.’
Dit gaat over geen gebruik van ‘em dashes’. Hier lijkt de suggestie dat we met opzet belazerd worden met de teksten door het weghalen van enkele leestekens? Poeh, dat is nogal wat. Misschien staat het wel in de huisstijl of brandvoice van D66. Wie weet.
De journalisten hebben het artikel dan ook nog met AI gegenereerd, dat staat er prominent boven. Waarom dat moest vind ik een vraagteken. Wat wil je hiermee nou zeggen? Dat de Volkskrant binnen een week hier wel voor is? Dat het nu wel kan? Moet ik me ook belazerd voelen en de journalisten nul credits geven? Of wel omdat zij het wel goed kunnen? Oprecht geen idee.
Journalisten hebben nieuw speelgoed
Misschien moest dit artikel er ook wel snel uit, want na de onthulling van AI Report hadden nu alle journalisten ineens een nieuw speeltje ontdekt, die ze overal op gingen richten:
Een kwart van de ingediende documenten met Kamervragen is in ieder geval deels geschreven door AI. Dat blijkt uit onderzoek van de NOS naar 2500 documenten met daarin ruim 28.000 individuele Kamervragen.
Bron: NOS.nl.
Bij de NOS kijken ze breder, over alle partijen. En ze hebben er een grafiekje bij dat een opvallende stijging (+10%) laat zien sinds januari 2026. (Helaas wordt dat niet uitgelegd.)
Dit toont dan aan dat blijkbaar de hele politiek het doet. Dat zegt echter nog steeds niets, want de vraag is: zijn alle kamervragen wel waardevol? Het aantal neemt al jaren sterk toe en er zit veel onzin bij. Die discussie woedt al jaren. Laten we het daar over hebben.
Laten we het ook hebben over hoeveel informatie kamerleden moeten verwerken. Onder andere door elkaar bezig te houden met onzin en ophef op (social) media, in plaats van echt het waardevolle werk te doen. Kees Verhoeven schreef daar een sterk boek over. Aanrader.
Geen conclusie, wel een spiegel
Wat het stuk van de Volkskrant uiteindelijk doet is gemakkelijk ophef creëren, zonder waarde. Gemakkelijk met een nieuw speeltje, waarmee de spotlight verlegd wordt.
De suggestie wordt gewekt dat de premier niet te vertrouwen is. Dat is nogal wat als je dat zo brengt. Het had ze gesierd als ze erbij hadden gezet: 29% van de opiniestukken in deze krant dus ook niet. Want dat is dan hetzelfde. Ook alle zware woorden van de hoogleraren die aangehaald worden kunnen we 1 op 1 over de 29% van de stukken in de Volkskrant leggen. Die zijn daar ook op van toepassing. Is dit artikel dan eigenlijk een spiegel?
Suggestie is makkelijk
Als ik een populist was (áls!) zou ik zelfs die 47% alleen noemen in de vorige alinea en de suggestie wekken dat het waarschijnlijk nog veel meer is. Want het valt wel te gokken dat ook Volkskrant-journalisten niet vrij zijn van AI-gebruik, al is het verboden. Misschien is dat een mooi vervolg, je collega’s bij de krant eens de maat nemen met Pangram? Of denkt u nu al dat die stukken niet te vertrouwen zijn? Grappig hè, hoe dat werkt?
Zomaar een andere suggestie: probeer eens te achterhalen hoeveel reacties op willekeurig nieuws op social media eigenlijk AI bots zijn die de publieke mening moeten sturen. Bestaat Ria de Jong uit Barneveld wel echt met haar sterke mening vol haat die 3 seconden na de post er al stond?
Ophef om niks
Conclusie: het stuk heeft eigenlijk nauwelijks bewijs. Het wekt een suggestie en zegt niets over de kwaliteit van de social media posts of de geloofwaardigheid, de oprechtheid, hoe het overkomt en of het een feitelijke weergave is bijvoorbeeld. Want als puntje bij paaltje komt:
-
Je weet niet precies en hard hoe de stukken tot stand komen bij D66.
-
Je weet ook niet hoe andere partijen dat doen.
-
Je weet niet eens hoe opiniestukken gemaakt worden die wel gepubliceerd worden.
En daar gaan we ook niet achter komen. Dat is ook niet erg. Ophef om niks. Waar het over gaat is dat je achter je woorden moet staan en moet kunnen herhalen of weten wat er staat. Daar lijkt echter nul aandacht voor. Terwijl dat is waar het om gaat.
Sukkels blijven
Zelfs op hogescholen hebben ze dat al wel door: scripties worden niet gescand op AI, de student moet steeds vaker in persoon bewijzen dat hij/zij snapt wat er is geproduceerd. De scriptie in de oude vorm is op weg naar de uitgang en dat is goed! Want de student moet het kunnen doorgronden. Dat is waarom je een diploma krijgt.
Voor AI had je ook mensen die hun eigen stukken niet maakten en die troep produceerden. Langzamer en met meer moeite, maar het was er wel. Slecht, maar zelf gedaan. Of ingekocht. Of gekopieerd. Niet te bewijzen. En dan nog…als de student het wel doorgrondde, slaagde die wel. En is dat niet wat telt?
We doen nu net alsof Jetten een Wikipedia-pagina heeft gekopieerd en toen als werkstuk heeft ingeleverd. Ja, dat soort sukkels had je vroeger in je klas. En die zijn er nu nog, maar nu kopiëren ze ChatGPT. En vallen nog steeds door de mand bij een beetje docent.
De suggestie wordt gewekt dat Jetten door de mand gevallen is. Maar dat is in het geheel niet aan de hand en niet hard aangetoond.
Want denk je echt dat het team van de premier dat doet? Dat dat allemaal sukkels zijn? Dat die die baan hebben gekregen om ongezien Ctrl-C + Ctrl-V te doen? Dat ze hun eigen opdracht en input niet lezen en het resultaat ook helemaal niet? En dat Rob Jetten gewoon ‘YOLO’ roept hierbij?
Ik neem aan dat je geen AI nodig hebt om dat antwoord zelf te geven. En dat je ook na een keer nadenken snapt dat de hele discussie wel of niet AI gebruikt totaal zinloos is als we gewoon mensen vragen naar wat ze geproduceerd hebben en hoe ze dat bedoelden. Studenten die werkstukken maken, de directie van ASML, de lokale wethouder, de bakker op de hoek en ook Rob Jetten. Dan zien we wel wie er echt door de mand valt.
Ik denk dat Rob zich wel redt.